10/10/2025 – 27/11/2025
Luiza Thaqi
Lena Violetta Leitner
Në një rrjet dinamik, ku elementët natyrorë dhe shoqërorë ndërthuren duke bashkëkrijuar, ndërmjetësuar dhe mbijetuar së bashku, artikulohet një realitet hibrid dhe i pashmangshëm për garantimin e ekuilibrit ekologjik dhe shoqëror. Brenda këtij organizimi, konceptimet e agjencisë që mbështeten ekskluzivisht mbi njeriun tejkalohen, duke hapur rrugë të reja për këndvështrime post-njerëzore dhe ndërveprime shumë-agjentëshe. Luiza Thaqi dhe Lena Violetta Leitner, shpërfaqin këtë marrëdhënie dinamike në ndryshim të vazhdueshëm – mes specieve, midis entiteteve të ndryshme, përgjatë kohës.
“Garden of Hybrids: Cultivating Realities” nga Luiza Thaqi, vë në pah mendimet e Bruno Latour në librin “We have never been modern” (1991), se natyra dhe shoqëria janë rrjete të pandashme, që si rrjedhojë prodhojnë një sistem kompleks e të shtresuar kuptimor. Në këtë kontekst, toka hibride në instalimin e saj përshkon përbërjen, lëvizjen, rindërtimin dhe ndërveprimin – materialisht dhe konceptualisht. Kështu ne zhytemi në kopshtin e hibriditeteve; dheun e tokës që nuk fiksohet kurrë: copëza tokash që mbajnë kujtesë, fara që migrojnë, dhe arkitektura që përshtaten dhe vazhdimisht e formësojnë vetveten përmes riparimit dhe rikrijimit. Një njohje e mënyrës se si çdo gjest, strukturë ose vendim rezonon në të gjitha rrjetet e marrëdhënieve njerëzore dhe jo-njerëzore në një sistem funksional.
Në punimin e Lena Violetta Leitner “Hello Prishtina, here is your Forecast of Forgotten Rivers and Unruly Dragons…” ajo na përkujton që marrëdhënia jonë me lumenjtë e kryeqytetit, Vellushën dhe Prishtevkën, nuk është ndërprerë me varrosjen e tyre. Përkundrazi, ajo e rilidh këtë komunikim përmes parashikimit të motit spekulativ urgjent e kolektiv që ri sjell në mendje përmbytjet, thatësirat dhe stuhitë shkatërruese. Kështu, ringjallet mallkimi mitologjik i kulshedrës dhe i jepet jehonë zërit të Vellushës, që vjen nga nëntoka si një kujtesë e gjallë dhe e papajtueshme me heshtjen. Duke hulumtuar në pikat e kryqëzimit midis rrëfimit dhe kujtesës, individuales dhe kolektives, përvojës dhe gjetjeve, zbulojmë çarjet pjellore ku lulëzon sërish hibriditeti kuptimor.
Andaj, në galeri, aktorët jo njerëzorë – materie organike dhe jo organike, toka dhe koha – bashkëveprojnë me praktikat, politikat dhe aktivitetin njerëzor, duke zbuluar se si pushteti, njohuria dhe përkatësia qarkullojnë përmes shtigjeve hibride. Një ekspozitë që gjurmon kalimin e materialeve nga një vend në tjetrin; një pasqyrim që përkthen të dhënat ekologjike në kujtesën e komunitetit, një parashikim moti që tejkalon agjencitë të kufizuara vetëm me njeriun.
***
Nën temën e Ekologjia Queer ne tentojmë të ofrojmë një gjuhë përfshirëse – një gjuhë që nderon dhe njeh personalitetin e botës natyrore, duke e çliruar atë nga objektivizimi i zakonshëm i botës së gjallë; vë në pah ndërveprimet me aktorët jo organik, si dhe për më shumë, ajo shpalos identitete fleksibile që ri-konfigurojnë nocionet e territorit dhe të kohës. Në këtë mënyrë çlirojmë perceptimin ekologjik nga kufijtë e ngurtësuar dhe e vendosim atë në një gjendje të vazhdueshme rinegocimi dhe bashkëkrijimi.
Fitore Isufi Shukriu
—
Kjo ekspozitë mbështetet nga programi i Fondacionit Kosovar për Shoqëri Civile (KCSF) ‘EJA Kosovë’, bashkëfinancuar nga Agjencia Zvicerane për Zhvillim dhe Bashkëpunim (SDC) dhe Suedia. Po ashtu nga Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit, SMART Balkans, Austrian Embassy Pristina.